Chronobiology là gì? Thời sinh học và những vấn đề xung quanh

Chronobiology là gì? Thời sinh học và những vấn đề xung quanh

Ngày nay một môn khoa học mới lạ ra đời, đó là thời sinh học (chronobiology) chuyên nghiên cứu những đặc điểm về thời gian của các hiện tượng sinh học. Vậy chronobiology là gì? Hãy cùng David Health cùng tìm hiểu ngay sau đây nhé. 

Chronobiology là gì?

Thuật ngữ “thời sinh học” có nguồn gốc gồm những từ nguyên Hy Lạp là “chronos” với ý nghĩa là thời gian, “bio” ý nghĩa là sống và “logos” ý nghĩa là khoa học. Theo đó, đây là ngành khoa học nghiên cứu về thời gian của những hoạt động sinh học, để xác lập cái gọi là “cấu trúc sinh học theo thời gian” của các loài sinh vật kể cả con người. 

Chronobiology nghiên cứu những thay đổi sinh học phụ thuộc vào từng thời khắc, cơ chế điều hòa, cũng như là những hoàn cảnh môi trường có thể tác động ảnh hưởng tới các thay đổi đó.

Chronobiology là gì?

Chronobiology – nghiên cứu thời gian của các hoạt động sinh học

Nhịp sinh học (biorythmes) có nghĩa là khoảng thời gian trải dài từ một dạng biến đổi đặc thù của mỗi hoạt động trên cơ thể cho đến khi trở lại dạng đúng như thế và cứ như vậy sẽ lặp đi lặp lại mãi dưới dạng chu kỳ. Có nhịp sinh học rất ngắn chỉ trong vòng 30 phút, có nhịp sinh học khác thì trong khoảng 24 giờ, và có nhịp sinh học tháng (ví dụ kinh nguyệt), nhịp sinh học năm,… 

Nhiều nghiên cứu y học đã xác nhận rằng tất cả những hiện tượng sinh học trong cơ thể con người như chế tiết hormone, chu kỳ thức ngủ, thân nhiệt, tái tạo tế bào đều sẽ thay đổi đều đặn theo những chu kỳ định sẵn do chính cơ thể của bạn quyết định theo nhịp sinh học ngày.

Chu kỳ hoạt động mang tính thời gian

Chronobiology giúp nhận biết ở những thời khắc nào cơ thể sinh vật có sức đề kháng kém. Kết quả nghiên cứu trên hàng trăm, hàng nghìn trường hợp bệnh, đã xác nhận rằng các triệu chứng và bệnh không biểu hiện ngẫu nhiên trong ngày và trong năm, mà sẽ thường xuất hiện nhiều hơn trong một số giờ và ở một số mùa nhất định.

Chronobiology là gì?

Chronobiology in Medicine

Nghiên cứu nhịp ngày đêm thì người ta thấy rằng khoảng thời gian 1 giờ đêm giấc ngủ sẽ thường không sâu và dễ nhạy cảm bởi những cơn đau; 2 giờ đêm thì các bộ phận cơ thể đều hoạt động ở mức thấp nhất; riêng gan thì đến lúc đó sẽ hoạt động tích cực để thải độc… Và 9 – 10 giờ sáng tinh thần hưng phấn nhất, sự nhạy cảm với những cơn đau sẽ giảm.

Khả năng làm việc của cơ tim sẽ thường bị giảm đi 2 lần trong ngày vào lúc khoảng 13 giờ và 21 giờ. Trong khi ngủ thì tim sẽ đập chậm hơn và lượng máu bơm đi trong hệ tuần hoàn cũng giảm, làm cho cả huyết áp động mạch lẫn tĩnh mạch đều giảm. Tần số co bóp của tim và mạch đập sẽ tụt xuống thấp nhất vào lúc gần sáng và cuối giấc ngủ, lúc đó máu sẽ tụ lại ở các buồng phổi – điều đó cắt nghĩa rõ cho các cơn ho lúc đêm gần về sáng ở những người bị viêm phổi.

Chronobiology là gì?

Chu kỳ hoạt động mang tính thời gian

Qua việc ghi nhận những dòng điện tim có thể phát hiện ra những biến đổi đặc biệt theo thời gian trong ngày ở người khỏe vì những dòng điện đi kèm mỗi lần co bóp sẽ phản ánh rất nhạy hoạt động của tim. Nếu cơ tim của bạn bị tổn thương, nhất là khi bị nhồi máu, trên điện tâm đồ sẽ không thấy nhịp biến đổi ngày đêm nữa.

Huyết áp động mạch sẽ thường cao nhất vào 18 giờ và thấp nhất vào lúc khoảng 8-9 giờ. Các mao mạch thường sẽ giãn nở tối đa vào 18 giờ và co lại nhiều nhất vào lúc 2 giờ sáng. Máu có nhiều huyết tố cầu nhất là vào khoảng 11-13 giờ, và ít hơn cả vào 16-18 giờ.

Còn nhãn áp sẽ tăng buổi sáng và giảm vào buổi chiều. Tiểu tiện nhiều về ban ngày và ít về ban đêm; nhưng ở một số người có bệnh bệnh thì quy luật này bị đảo lộn, việc bài tiết nước tiểu cực đại lại về đêm.

Khả năng lao động của cơ thể cũng theo thời khắc: lao động yếu hơn thường vào khoảng thời gian từ 2 – 5 giờ sáng và khoảng 12 – 14 giờ trưa; lao động khỏe hơn vào những lúc 8 – 12 giờ sáng và 14 – 17 giờ chiều.

Nhịp sinh học theo mùa thì lông tóc mọc chậm nhất vào tháng giêng và nhanh nhất vào khoảng tháng 9. Tim đập mạnh nhất vào mùa hè và yếu nhất vào mùa đông. Huyết cầu tố, protein huyết tương, thể tích hồng cầu, nồng độ clo trong máu cao nhất về mùa nóng. Chuyển hóa phản ánh hoạt động của tuyến giáp tương đối thấp về mùa rét, so với mùa xuân và mùa hè. Còn pH máu thì sẽ thấp nhất vào tháng 4 (7,37) và cao nhất về mùa hè (7,46). Như vậy thì thời gian hoạt động trong ngày của một cơ quan nhất định trên cơ thể có thể thay đổi theo mùa trong năm.

Cơ thể người được coi như một đồng hồ sinh học lớn, trong đó có nhiều loại đồng hồ sinh học nhỏ và mỗi tế bào, mỗi tạng của cơ thể sẽ đều có “đồng hồ nhỏ” riêng, còn trong não thì có “đồng hồ lớn”. Các “đồng hồ” này hoạt động theo chu kỳ riêng theo một quy luật nhất định. 

Do đó cần nghiên cứu kỹ các loại hoạt động của từng “đồng hồ” – nghĩa là của từng bộ phận trên cơ thể, cơ quan để phòng tránh những bệnh tật cũng như điều trị và cho dùng thuốc có kết quả tối ưu.

Trên đây là câu trả lời về thắc mắc chronobiology là gì mà Davidhealth chia sẻ. Cảm ơn các bạn đọc đã quan tâm theo dõi bài viết của chúng tôi. 

Facebook Comments Box